΄΄Η Αγία και Μεγάλη Εβδομάδα΄΄ πρεσβυτέρου Μιχαήλ Παπαθεοχάρη

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ

ΣΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

Σεβασμιώτατε,

αγαπητοί πατέρες, Φίλοι και φίλες,

           φθάσαμε στο αποκορύφωμα αυτής της περιόδου, της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Της περιόδου αυτής που σιγά – σιγά η αγία μας εκκλησία από την αρχή του Τριωδίου μας εισαγάγει με ένα μοναδικό τρόπο, για να ζήσουμε και εμείς με όλο μας το «είναι» τα Μεγάλα και θαυμαστά γεγονότα που επιτελούνται την Μ. Εβδομάδα αλλά και αυτά της λαμπροφόρου Αναστάσεως. «Το αιωνίοις χρόνοις σεσιγημένον μυστήριον της σωτηρίας του ανθρώπου φανερωθέντος δε νυν δια Ιησού Χριστού» (Ρωμ. Ιδ΄25), αποκαλύπτει την αιώνιο απαρχή του Σταυρό στο απρόσιτο αγιαστήριο της Τριαδικής Αγίας Θεότητος. Η προσφερόμενη αγάπη του Θεού, ως πηγή ζωής αποκαλύπτεται εν Χριστώ Ιησού στους ανθρώπους με το επίγειο μυστήριο του Σταυρού. Γι΄αυτό και γίνεται λόγος για τον Χριστό, ως αμνού άμωμου και «ως αρνίου εσφραγισμένου από καταβολής κόσμου» (Αποκ. Ιβ. 9).

            Το γεγονός της Αναστάσεως του Κυρίου μας είναι η ογδόη ημέρα, η αρχή και το τέλος της «καινής κτίσεως», της Βασιλείας του Θεού. Τη νύχτα της λαμπροφόρου Αναστάσεως του Κυρίου ψάλλουμε «νυν πάντα πεπλήρωται φωτός, ουρανός και η γη και τα καταχθόνια…» επίσης στο συναξάρι της ιδίας ημέρας αναφέρεται ότι η Ανάσταση είναι η ανακεφαλαίωση όλων των γεγονότων της Ιεράς Ιστορίας.

            Η εκκλησία μας προβάλλει την Ανάσταση του Κυρίου, ως το θεμέλιο των πάντων, γι αυτό και αρχίζει την προετοιμασία της Μ. Εβδομάδας με το θαύμα της Ανατάσεως του Λαζάρου, που πιστοποιείται η κοινή ανάσταση όλων των ανθρώπων με βάση την Ανάσταση του Χριστού[1].  Γι’ αυτό και η Ανάσταση του Χριστού αποκαλύπτει την οφθαλμοφανή νίκη του Σταυρού «Ιδού γαρ ήλθεν δια του Σταυρού χαρά εν όλω τω κόσμο».

            Από παιδιά γνωρίζουμε ότι όταν έρχεται καταιγίδα σε μικρό διάστημα θα φανερωθεί και το ουράνιο τόξο, άρα δεν νοείται ουράνιο τόξο χωρίς καταιγίδες, όπως και δεν νοείται Ανάσταση χωρίς Σταυρό. Στον Σταυρικό θάνατο ο Χριστός μας οδηγήθηκε εκουσίως για να Αναστηθεί αλλά και για να λυτρώσει ολόκληρο το ανθρώπινο γένος.

            Από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες, η εβδομάδα πριν το Πάσχα χαρακτηρίζεται ως «Μεγάλη Εβδομάδα», και αυτό οφείλεται στο ότι μεγάλα ημιν γέγονε εν αυτή παρά του Δεσπότη κατορθώματα (Α. Ιωάννης Χρυσόστομος – Ομιλία στο βιβλίο Γενέσεως), όπως μας λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος.

            Κάθε ημέρα της Μ. Εβδομάδας είναι αφιερωμένη στην ανάμνηση προσώπων, που συνδέονται με τον Θεάνθρωπο Κύριο σε γεγονότα και ενέργειες του πορευομένου προς το πάθος Ιησού Χριστού. Όλα αυτά μας τα προβάλει ή καλύτερα μας τα ξεδιπλώνει μπροστά στα μάτια μας η εκκλησία με τις λατρευτικές ακολουθίες της. Με ένα μοναδικό και θαυμαστό τρόπο μας ταξιδεύει σε εκείνη την εποχή του Χριστού μας,  πένθιμα άμφια, αλλά και λίγο ψηλότερες βάσεις σε τροπάρια, μας παρουσιάζουν τα γεγονότα που έγιναν τότε και εμείς που δεν βρισκόμασταν εκεί αισθανόμαστε μια χαρμολύπη για όλα αυτά. Δακρύζουμε για αυτά που πέρασε ο Θεάνθρωπος Ιησούς, συγχρόνως όμως χαιρόμαστε με την προσμονή της Αναστάσεως.      

            Τις πρώτες βραδιές τις Μ. Εβδομάδος ο Χριστός οδηγείται  στο πάθος. Στην ακολουθία λιτανεύεται η εικόνα του Χριστού. Σβηστά φώτα, λαμπάδες και θυμιατά προπορεύονται του Ιερέως που κρατά την εικόνα του Νυμφίου, την εικόνα αυτή που φέρει την κόκκινη χλαμύδα, της κοροϊδίας, το καλάμι του ονειδισμού, το ακάνθινο στεφάνι του πόνου. Εικόνα της άκρας ταπεινώσεως[2]. Η οποία και θα μείνει στο προσκυνητάρι μέχρι και την Μ. Τετάρτη το βράδυ που την θέση της παίρνει ο Μυστικός Δείπνος.

            Την Μ. Δευτέρα, η Ιστορία του Ιωσήφ με τα αδέλφια του, που από φθόνο τον πούλησαν σε εμπόρους  και κατόπιν τιμήθηκε ως γενικώς άρχοντας της Αιγύπτου, τον κατέστησε «τύπον» του Ιησού Χριστού[3]. Το περιστατικό με την άκαρπη συκή συμβολίζει την παντελή αδυναμία της ανθρωπίνης φύσεως. Που μετά την διάπραξη της αμαρτίας δεν είναι σε θέση αφ’ εαυτής να καρποφορήσει τα έργα της μετάνοιας, που όμως εκπηγάζουν από τα πάθη και την ανάσταση του Κυρίου.

            «Τη Αγία και Μ. Τρίτη της των δέκα παρθένων παραβολής, της εκ του ιερού Ευαγγελίου μνείαν ποιούμεθα», διαβάζουμε στο υπόμνημα του Τριωδίου. Οι δέκα παρθένες είχαν δεχθεί τα χαρίσματα και τις δωρεές του Θεού, όπως και κάθε άνθρωπος ο οποίος είναι πλασμένος κατ’ εικόνα Θεού. Η ανάπτυξη αυτών των χαρισμάτων γίνεται εκούσια από τον άνθρωπο πάντα όμως μέσα στην κοινωνία της αγάπης του Θεού, που καταξιώνει την ύπαρξη να πραγματώσει τον προορισμό της, δηλ. την ένωση με τον Θεό. Αυτό τον προορισμό είχαν και οι δέκα παρθένες, ώστε αποδεχόμενες την αγάπη του Νυμφίου να εισέλθουν στο Νυμφώνα, στην Βασιλεία του Θεού. Τελικά οι φρόνιμες παρθένες ήταν γερά δεμένες με την ταπεινή αγάπη του Χριστού, γι΄αυτό και ήταν γεμάτες με τη χάρη του Θεού. Αυτό εύχεται και το πλήρωμα της εκκλησίας, να ενταχθεί, να συναριθμηθεί με τις φρόνιμες παρθένες και να εισαχθεί στην εκλεκτή ποίμνη του Χριστού.

            «Τη Αγία και Μ. Τετάρτη της αλειψάσας τον Κύριον μύρω πόρνης γυναικός μνείαν ποιείσθαι οι θειότατοι Πατέρες εθέσπισαν, ότι προ του σωτηρίου Πάθους μικρόν τούτο γέγονε». Πάμε να ακούσουμε το τροπάριο της Κασσιανής, πάμε να μάθουμε για αυτή την γυναίκα που άλλαξε ζωή. Με την αμαρτωλή πορεία της η γυναίκα είχε φθάσει στο έσχατο σημείο της απομονώσεως της από την κοινωνία της αγάπης των ανθρώπων. Όμως από αυτή την άβυσσο ξεπήδησε η ακτινοβολία της καταχωνιασμένης «εικόνος του Θεού» μέσα της και έτσι διαπίστωσε πως έχει μεγάλο απόθεμα αγάπης του Θεού για την αμαρτωλή ύπαρξή της. Η ανάβλυση αυτής της χάριτος του Θεού την οδήγησε στην μετάνοια, στην αλλαγή ζωής και πορείας. Πόσο όμορφο τροπάριο, και πόσο καλά μας το αποδίδει ο χορός των ιεροψαλτών, που δικαίως έχει παραχωρηθεί στον Δεξιό χορό, λόγο της οργανομένης και πολυπληθούς χορωδίας όπου υπάρχει. 

            Εισερχόμαστε στην Μ. Πέμπτη, προ της ακολουθίας την θέση του Νυμφίου στο προσκυνητάρι έχει τώρα η εικόνα του Μυστικού Δείπνου. Η Αγία μας εκκλησία εορτάζει εκείνη την ημέρα τον Ιερό Νιπτήρα, τον Μυστικό Δείπνο, Την υπερφυά Προσευχή, και την προδοσίαν. Τι χρειάζονται τα μαχαίρια και τα ξύλα, λαοπλάνοι, για να συλλάβετε Εκείνον, που είναι πρόθυμος να πεθάνει για τη λύτρωση του κόσμου; Λέγει ένας από τους στίχους της ημέρας. Και δεν είναι τυχαίο που ο προϊστάμενος της Ιατροδικαστικής Υπηρεσίας Αθηνών κ. Φίλιππος Κουτσάφτης ομιλεί για την υπερφυά Προσευχή του Χριστού μας και όχι μόνο. Λέγει: «η Ιατρική πρόσφατα αποφάνθηκε ότι υπάρχει ένα σπάνιο συνοδό σύμπτωμα του οργανισμού με αυτά τα χαρακτηριστικά όταν κάποιος βρεθεί σε μεγάλη ψυχοσωματική ένταση. Ξέρουμε πλέον από τη σύγχρονη επιστήμη ότι οι ιδρωτοποιοί αδένες είναι διάσπαρτοι στο σώμα, αλλά οι πολυπληθέστεροι βρίσκονται στις παλάμες, στα πέλματα, στον αυχένα, στις παρειές και στο μέτωπο. Όταν ο άνθρωπος βρεθεί σε μεγάλη ένταση, είναι δυνατόν να γίνει αυτόματη ρήξη μεγάλου αριθμού τριχοειδών αγγείων στο πίραμα των αδένων. Το αίμα που απελευθερώνεται αναμειγνύεται με τον ιδρώτα, τον βάφει κόκκινο και στη συνέχεια το παραχθέν μείγμα αναβλύζει στο δέρμα. Δηλαδή ο Ευαγγελιστής Λουκάς έγραψε την αλήθεια[4]». Και φανταστείτε, όλα αυτά από τη δύναμη της προσευχής του Χριστού μας προ του Πάθους.

            «Τη Αγία και Μ. Παρασκευή τα άγια και σωτήρια και φρικτά Πάθη του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού επιτελούμεν… Η ημέρα του ονειδισμού του Σταυρού, η ημέρα της ανοησίας και του αίσχους είναι ημέρα χαράς και δόξης. «Ο Σταυρός σου Κύριε Ζωή και Ανάστασις υπάρχει τω λαώ Σου» ψάλλουμε σε ένα από τα τροπάρια. Βλέπετε, Σταυρός - ζωή και Ανάστασις, λύπη και Χαρά, αυτό το βίωμα της Χαρμολύπης επικρατεί και κατά την Μ. Πέμπτη το βράδυ. Η ορθόδοξη λατρεία τελεί την Σταύρωση σε κλίμα  χαρμολύπης και πάντοτε σε συνδυασμό και συνάρτηση με την Ανάσταση[5]. Αυτό δηλώνει ο ύμνος που ψάλλουμε την Μ. Πέμπτη το βράδυ, «Σήμερον κρεμάται επι ξύλου…» και λέμε στο τέλος του «Δείξον ημίν και την Ανάσταση». Ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος σχολιάζει το καταπληκτικό αυτό δοξαστικό των αίνων, «Εξέδησάν με τα ιμάτια μου…», λέγοντας, ότι «ο Κύριος εδέξατο στέφανων εξ ακανθών εις την κεφαλήν και με αυτόν εφανέρωσεν ότι έρριψε τον στέφανον όπου είχεν ο διάβολος εις την κεφαλήν, ως νικητής καθ’ ημών»[6]. Και το αποκορύφωμα αυτής της ημέρας, το δωδέκατο Ευαγγέλιο, το οποίο κατά παράδοση λέγεται σε βάση πάνω του κανονικού για να μας δηλώσει και αυτή η πράξη ότι η εκκλησία, η χριστιανική πίστη δεν σταματά στο Σταυρό αλλά πορεύεται προς την Ανάσταση, Δόξα Σοι Κύριε – δόξα Σοι.

            «Τω αγίω και μεγάλω Σαββάτω την θεόσωμον ταφήν του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού και την εις Άδου κάθοδον εορτάζομεν, δι’ ων της φθοράς το ημέτερον γένος ανακληθέν προς αιωνίαν ζωήν μεταβέβηκεν»(συναξάρι της ημέρας). Πρόκειται για την πραγματική ημέρα σωτηρίας του κόσμου και του ανθρώπου. Η εις Άδου κάθοδος του Κυρίου είναι ήδη Ανάσταση, όπως μαρτυρείται και από την εικόνα της Αναστάσεως του Κυρίου, που επιγράφεται η «Εις Άδου κάθοδος». Στην Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Σαββάτου το πρωί επικρατεί και προσφέρεται η εμπειρία της αναστάσιμης νίκης και χαράς, γιατί ο Κύριος κατήργησε του θανάτου το κράτος. Όλα είναι έτοιμα για την ημέρα της Αναστάσεως, η εκκλησία δαφνοστολισμένη αναμένει το ιλαρόν φώς, αναμένει το Χριστός Ανέστη, όπου «πεπτώκασι δαίμονες, χαίρουσιν Άγγελοι, ζωή πολιτεύεται, νεκρός ουδείς εν τω μνήματι». Με την Ανάσταση η ζωή μας άλλαξε ριζικά. Πήρε καινούρια μορφή. Απόκτησε νέα διάσταση. Χάρη στην τριήμερη Ανάσταση του Θεανθρώπου Κυρίου μας οι αγωνίες έσβησαν, η αναμονή τελείωσε, η ζωή μας πλούτισε αφάνταστα. Ευθύς μετά την Ανάσταση οι άγγελοι μας περίμεναν στον κενό τάφο, για να μας ρωτήσουν και να μας βεβαιώσουν: “Τί ζητεῖτε τὸν ζῶντα μετὰ τῶν νεκρῶν; οὐκ ἔστιν ὧδε, ἀλλ᾿ ἠγέρθη” (Λουκ. κδ’ 5-6). Άγγελοι μας βεβαίωναν κατά τη θεία Ανάληψή του πως θα τον ξαναδούμε πάλι να έρχεται με τον ίδιο τρόπο θριαμβευτής στη γη. Οι άγγελοι, φίλοι μας πια, σταμάτησαν να φρουρούν την πύλη του Παραδείσου. Τώρα φρουρούν εμάς τους ίδιους εδώ στη γη, για να μας οδηγήσουν, όταν θα’ ρθει η ώρα, οι ίδιοι στον πάμφωτο και παμπόθητο Παράδεισο, που άνοιξε γι μας ο “πρωτότοκος ἐκ τῶν νεκρῶν” Κύριός μας[7].  

«Αυτώ η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν».

Παρασκευή 3 Απριλίου 2015 

Πρεσβύτερος

Μιχαήλ Παπαθεοχάρης