Ομιλία του πανοσιολ. Πρωτοσυγκέλλου της Ι.Α.Κ. για τον Άγιο Μηνά
Η Ομιλία που ακολουθεί εκφωνήθηκε από τον
πανοσιολ. Αρχιμανδρίτη και Πρωτοσύγκελλο της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κρήτης κ. Μεθόδιο Βερνιδάκη
κατά τον πανηγυρικό Εσπερινό της εορτής του Μητροπολιτικού Ναού του Αγίου Μηνά
στις 10-11-2011
Σεβασμιώτατε Πάτερ και Δέσποτα,
Αγαπητοί αδελφοί και συλλειτουργοί,
Εντιμώτατοι άρχοντες,
Ευλογημένε και θεοφρούρητε λαέ του Θεού του Υψίστου
Ο άγιος Μηνάς ο μεγαλομάρτυς - τον οποίον λαμπρότατα γιορτάζει η Εκκλησία μας και μάλιστα η κατά Κρήτην Εκκλησία κατ’ έτος στις 11 Νοεμβρίου και ο οποίος τιμάται ιδιαιτέρως και μάλιστα ως πολιούχος μας εδώ στην πόλη μας το Ηράκλειο αλλά και στην Καστοριά, τη Νάουσα, την Αλεξανδρούπολη, τη Χίο, τη Θήρα - έζησε και έδρασε κυρίως μετά τα μέσα του 3ου αιώνος.
Καταγόταν από την Αίγυπτο, έδρασε στην Φρυγία της Μ. Ασίας και, όταν εξεδήμησε προς Κύριον, τα οστά του μεταφέρθηκαν με καμήλα πάλι στην Αίγυπτο και ετάφησαν νοτίως της Αλεξανδρείας κοντά στην Μαρεώτιδα λίμνη, που και σήμερα οι Άραβες ονομάζουν Μάριουτ.
Επί του τάφου του μάρτυρος ανηγέρθη ναός από τον Μ. Κωνσταντίνο, ενώ πατριάρχης Αλεξανδρείας ήταν ο μέγας Αθανάσιος, και αργότερα γύρω από τον ναό μοναστήρι. Ο βασιλιάς Αρκάδιος (395-408) τελειοποίησε το ναό σε μεγαλόπρεπη βασιλική. Αργότερα δε επί του αυτοκράτορος Ζήνωνος (474-491) ιδρύθηκε γύρω από τα κτίσματα του τάφου του αγίου Μηνά ολόκληρη πόλη, η πόλη του αγίου Μηνά. Κοντά στα ερείπια αυτά βρίσκεται η γνωστή παγκοσμίως, λόγω του Β΄ παγκοσμίου πολέμου, τοποθεσία El Alamein, δηλαδή τόπος του αγίου Μηνά, στην οποία ηττήθηκε ολοσχερώς ο Γερμανός στρατάρχης Ρόμμελ.
Αν και οι γονείς του ήταν ειδωλολάτρες και γι’ αυτό δεν είχε καμία βοήθεια να πιστέψει στον Χριστό, αυτός, αφού γνώρισε το ευαγγέλιο, έγινε χριστιανός. Υπήρξε στη ζωή του στρατιώτης, ασκητής και μάρτυς. Ας δούμε αυτά τα τρία γνωρίσματα του αγίου κάπως λεπτομερώς.
Α΄. Στρατιώτης. Ο χριστιανός πλέον Μηνάς κατετάγη στο ρωμαϊκό στρατό και μάλιστα στο στράτευμα που είχε ως έδρα του το Κοτυάειο της Φρυγίας, στη Μ. Ασία, δηλαδή τη σημερινή Κιουτάχεια της Τουρκίας. Υπάρχουν αιρετικοί όπως οι χιλιαστές ή μάρτυρες του Ιεχωβά, οι οποίοι διατείνονται ότι το κράτος είναι δημιούργημα του Σατανά και συνεπώς δεν μπορούν οι άνθρωποι να έχουν καμία σχέση με κρατικές υπηρεσίες και μάλιστα με το στρατό. Κι όμως, όταν πήγαν στρατιωτικοί να συμβουλευθούν τον Ιωάννη τον Πρόδρομο τι πρέπει να κάνουν για να σωθούν, εκείνος δεν τους είπε πετάξτε τα όπλα και μη έχετε καμιά σχέση με τον στρατό, αλλά τους προέτρεψε να αρκούνται στο μισθό τους, να μη λαφυραγωγούν εική και ως έτυχε τον άμαχο πληθυσμό, να μη χρησιμοποιούν τη στρατιωτική δύναμη και εξουσία για αθέμιτους σκοπούς και γενικά να μη βιαιοπραγούν αναιτίως (Λουκ. 3, 14). Αυτή είναι οι θέση της εκκλησίας μας γι’ αυτό το θέμα και υπάρχουν άπειροι άγιοι που υπήρξαν στρατιωτικοί, διοικητές, κυβερνήτες, ανώτεροι κρατικοί υπάλληλοι.
Β΄. Ασκητής. Τι είναι ο χριστιανός ασκητής; Είναι ο πλήρως αφιερωμένος στο Θεό. Ο εντελώς αφοσιωμένος και απερίσπαστος. Ο μη δεχόμενος κανένα περισπασμό, καμία διάσπαση, κανένα επιμερισμό της προσοχής του, της σκέψεώς του, της αγάπης του σ’ οτιδήποτε άλλο εκτός από το Θεό. Ο έχων ως κύριο έργο του το έργο της λατρείας του Θεού, το έργο της αδιάλειπτης προσευχής, της αέναης δοξολογίας. Αυτό το έργο είναι το κύριο έργο των αγγέλων, το κύριο έργο όλων των αγίων στη βασιλεία του Θεού μετά την Β΄ Παρουσία. Μπροστά στο έργο αυτό εξαφανίζονται ή ελαχιστοποιούνται όλες οι ανθρώπινες και φυσιολογικές ανάγκες ακόμη και οι πιο αδιάβλητες. Του ύπνου, της τροφής, της ξεκούρασης της συντροφικότητας, της κατά κόσμο επιτυχίας και απολαβής τιμών και δόξας. Γι’ αυτό και οι ασκητές παρουσιάζονται στους ύμνους της εκκλησίας ως επίγειοι άγγελοι και ως επουράνιοι άνθρωποι.
Είναι αυτός που θυσιάζει τα πάντα. Όχι μόνο την καλοπέραση, την άνεση, την υλική τρυφή, τις επίγειες απολαύσεις, την κοσμική σταδιοδρομία και εξέλιξη αλλά ακόμη και τους πιο αγίους πόθους του· τα πιο ιερά όνειρα και οράματά του. Αφήνεται στα χέρια του Θεού άνευ όρων και προϋποθέσεων και ζει συνεχώς το μαρτύριο της υπακοής. Είναι αυτός που σαν τον Αβραάμ, όταν του ζητηθεί, θυσιάζει τον μονογενή υιό του, που περίμενε είκοσι πέντε χρόνια για να τον αποκτήσει. Είναι αυτός που σαν τον Πρόδρομο ζει λιτά, απλά, με ελάχιστα μέσα, ασκώντας πλήρη ακτημοσύνη, παραιτούμενος από τίτλους και αξιώματα που δικαιωματικά και άξια κατείχε. Είναι αυτός που σαν τον προφήτη Ηλία καίγεται από θείο ζήλο για την επικράτηση της βασιλείας του Θεού. Είναι αυτός που ζητά να βελτιώσει και να καλυτερεύσει τον κόσμο βελτιώνοντας συνεχώς τον εαυτό του σε μια κοπιώδη, μαρτυρική, αέναη και ατέλειωτη προσπάθεια. Κοπιάζει και προσπαθεί σιωπηλά και αθόρυβα κι όμως αυτή η προσπάθεια του ηχεί πιο δυνατά και από σάλπιγγα και συγκεντρώνει γύρω απ’ αυτόν πλήθος ανθρώπων, οι οποίοι τον αναζητούν και τον θηρεύουν συνεχώς ακόμη και στις πιο απάτητες ερημιές του κόσμου.
Αυτό λοιπόν ήταν το έργο και το επάγγελμα που διάλεξε ο άγιος Μηνάς μετά το επάγγελμα του στρατιωτικού, για να λατρεύσει το Θεό πιο απερίσπαστα, αφού τότε η κρατική μηχανή ήταν συνδεδεμένη πλήρως με την ειδωλολατρία. Ανήλθε στο Κοτυάειο όρος και εντρυφούσε στο Θεό και τα προστάγματά του.
Γ΄. Ομολογητής και μάρτυς. Κατά το διωγμό του Διοκλητιανού, όταν οι χριστιανοί οδηγούνταν σαν πρόβατα στη σφαγή και στο μαρτύριο ο άγιος Μηνάς διέκοψε την άσκησή του και κατέβηκε να τους ενισχύσει ελέγχοντας τους διώκτες τους γιατί δεν σεβόταν τη θρησκευτική ελευθερία των χριστιανών και ομολογώντας τη πίστη του στον αληθινό Θεό. Τότε συνελήφθη και αφού υπέστη μαστιγώσεις, αποξέσεις, εγκαύματα, και άλλα φρικτά βασανιστήρια αποκεφαλίσθηκε στις 11 Νοεμβρίου του 295 μ. Χ.
Μέγιστο πράγμα η ομολογία και μέγιστο το μαρτύριο που επακολουθεί. Ο Χριστός είπε, όποιος με ομολογήσει με το λόγο του και τα έργα του, αυτόν θα αναγνωρίσω ως δικό μου και θα τον παρουσιάσω στον Πατέρα μου. Το δε μαρτύριο είναι για τη θεολογία της Εκκλησίας μας το μεγαλύτερο χάρισμα αλλά συγχρόνως και το μεγαλύτερο επίτευγμα του ανθρώπου.
Αυτός που ομολογεί τον Χριστό εκφράζει την ειλικρινή αγάπη και πίστη του προς τον Θεό. Αγάπη χωρίς επιφύλαξη, χωρίς κρατούμενα. Αγάπη που τα δίδει όλα, και την ίδια τη ζωή. Η στιγμή της ομολογίας και θυσίας των αγίων Μαρτύρων είναι η στιγμή που η πίστη και η αγάπη τους προς τον Θεό κορυφώνονται. Για να μπορέσει ο Μάρτυρας να φθάσει σ’ αυτό το κορυφαίο και ύψιστο σημείο της πνευματικής του πορείας, πρέπει να έχει ξεπεράσει τον εγωισμό, την αυτάρκεια, την φιλαυτία, την φιλοσαρκία. Πρέπει να είναι γεμάτος ταπείνωση, ελπίδα στον Θεό και τις υποσχέσεις Του, θείο έρωτα.
Γράφει σχετικά ο άγιος Νικόδημος ο αγιορείτης: «Πώς δεν είναι πρέπον να ευχαριστή τινάς τον Θεόν βλέποντας υποκάτω εις τον σκληρόν ζυγόν και την αιχμαλωσίαν των νυν κρατούντων τόσους αθλητάς; Οι οποίοι διά να φυλάξουν την ελευθερίαν και ευγένειαν της Χριστιανικής ημών πίστεως, κατεφρόνησαν πλούτον, δόξαν, ηδονάς και κάθε άλλην σωματικήν απόλαυσιν, και παρέδωκαν προθύμως τον εαυτόν τους εις θάνατον; Πώς δεν είναι άξιον να δοξάζη ο καθείς τον Θεόν, βλέποντας τον φόβον της μελλούσης κρίσεως να προχωρήση τόσον εις τούτους τους γενναίους Μάρτυρας; τον πόθον των ουρανίων αγαθών να υπερνικήση εις αυτούς; την πίστιν να στερεωθή τόσον εις την ψυχήν τους; την ελπίδα να αυξηνθή εις την φαντασίαν τους; και το πυρ της θείας αγάπης να ανάψη εις τας καρδίας τους τόσον πολλά; ώστε οπού να τρέχουν οι μακάριοι εις το μαρτύριον, ωσάν τα πρόβατα εις την σφαγήν; Και να λογιάζουν τα βάσανα ως ξεφαντώματα; τας φυλακάς ως παλάτια; τα δεσμά ως χρυσά στολίδια; τας ατιμίας διά τιμάς; τας θλίψεις διά αναπαύσεις; την φλόγα του πυρός ως δροσισμόν και ανάψυξιν; τα μαχαίρια διά παιχνίδια; και τελευταίον, τον σκληρότατον θάνατον διά ζωήν αιώνιον;».
Η μαρτυρική ομολογία και ο θάνατος αποδεικνύουν την εν Χριστώ τελειότητα του Μάρτυρα.
Η τελειότητα αυτή άλλοτε είναι το αποτέλεσμα μιας μακράς πορείας και αγώνος για την αύξηση της πίστεως και της αγάπης προς τον Χριστό. Άλλοτε πάλι είναι το αποτέλεσμα μιας στιγμιαίας μεταστροφής και πλήρους αναθέσεως της ζωής του Μάρτυρα προς τον Θεό. Υπάρχουν πολλοί Μάρτυρες, που σε λίγα λεπτά, παρακινούμενοι από τους ηρωικούς θανάτους άλλων αγίων Μαρτύρων, ομολόγησαν τον Χριστό, ενώ ήσαν ακόμη ειδωλολάτρες και αβάπτιστοι, και υπεβλήθησαν σε βασανιστικούς θανάτους, βαπτισθέντες στο ίδιο τους το αίμα.
Την ομολογία μας ενώπιον των ανθρώπων ζητεί από μας ο Κύριος και ως έκφραση αγάπης προς τον συνάνθρωπό μας. Ο Κύριος έπαθε και για τους σταυρωτές του. Ο Χριστιανός Μάρτυρας ομολογεί και πάσχει, για να βοηθήσει και αυτούς που τον βασανίζουν και θανατώνουν, ώστε να γνωρίσουν τον Σωτήρα Χριστό και έτσι να σωθούν από τον αιώνιο θάνατο· να φύγουν από το σκοτάδι της αγνοίας και να έλθουν στο φως της γνώσεως του Θεού.
Όλοι οι άγιοι Μάρτυρες ομολόγησαν τον Χριστό γεμάτοι από αγάπη προς τον Θεό και προς τους ανθρώπους.
Η αγάπη προς τον Θεό και τους ανθρώπους έδιδε στους αγίους Μάρτυρας την παρρησία και την αφοβία, διότι «η αγάπη έξω βάλλει τον φόβον» (Α’ Ιωάν. δ’ 17).
Ας θαυμάσουμε τον άγιο Μηνά για τη ζωή του, ας επικαλούμεθα τις πρεσβείες του, και ας εμπνεόμαστε από το παράδειγμά του. Εμείς λοιπόν, τρισμακάριστε, Μηνά, οι οποίοι χάρη στη φιλανθρωπία του Πλάστη και Δημιουργού Θεού ζήσαμε άλλον έναν χρόνο τελούμε και φέτος την πανήγυρή σου, συναθροίσαμε τον ιερό χορό των φιλομαρτύρων, οι οποίοι προσκυνούμε τον ίδιο Δεσπότη και Κύριο, και ολοκληρώσαμε την επινίκιο δοξολογία των αγώνων και του μαρτυρίου σου. Εσύ, λοιπόν έλα κοντά μας, όπου και αν ευρίσκεσαι προεξάρχων της εορτής (διότι όπως μας κάλεσες κι εμείς σε αντικαλούμε), και είτε κατοικείς στους υψηλούς αιθέρες, είτε ευρίσκεσαι κάτω από ουράνια αψίδα, είτε παραστέκεις στο θρόνο του Δεσπότου με όλους μαζί τους χορούς των Αγγέλων, είτε ως πιστός δούλος με τις ουράνιες Δυνάμεις και Εξουσίες τον προσκυνείς, άφησε για λίγο, τις ουράνιες ενασχολήσεις Σου, και έλα κοντά σε όσους τιμούν την μακαρία μνήμη Σου ως αόρατος φίλος, διηγήσου τα θαυμάσια, για να διπλασιάσεις την ευχαριστία μας στον πανάγαθο Θεό, ο οποίος εις ανταμοιβή του μαρτυρίου Σου και της ευσεβούς ομολογίας Σου, Σου χάρισε τόσες δόξες και τιμές. Θα ευφρανθείς βλέποντας ότι τιμούμε και το μαρτυρικό Σου αίμα και το φρικτό θάνατό Σου. Όσο είχες τότε πλήθος λαού θεατές του μαρτυρίου Σου, άλλους τόσους έχεις τώρα πρόθυμους να Σου προσφέρουν τις αρμόζουσες τιμές. Έχουμε ανάγκη πολλών ευεργεσιών Σου, πρέσβευσε υπέρ της πατρίδος μας προς τον κοινό Βασιλέα, και υπέρ ημών ως οικείους σου, διότι συμπολίτες σου και συγγενείς σου είναι όσοι στο μαρτύριό σου συμπαραστάθηκαν και σε θεωρούν προστάτη τους και σε τιμούν. Διαβλέπουμε επερχόμενες θλίψεις, αναμένουμε κινδύνους, διότι δεν είναι μακριά μας οι ελεεινοί επίβουλοι της πίστεως και του έθνους μας, γι’ αυτό ως στρατιώτης υπερασπίσου μας, και ως μάρτυρας χρησιμοποίησε την πρεσβευτική σου παρουσία στο θρόνο του Θεού υπέρ των ομοθρήσκων Σου. Διότι αν και ξεπέρασες τα βιοτικά και τα ανθρώπινα, γνωρίζεις ωστόσο καλά τις αγωνίες και τις ανάγκες της ανθρωπότητας. Ικέτευσε να υπάρχει ειρήνη για να μην παύσουν ποτέ αυτές οι εόρτιες πανηγύρεις, για να μην καταστρέψει τους Ναούς και τα Θυσιαστήρια μας λυσσασμένος και ασεβής κατακτητής, για να μην καταπατήσει και βεβηλώσει τα Άγια μας βέβηλο πόδι. Διότι εμείς αν μέχρι στιγμής διαφυλαχθήκαμε άτρωτοι σε Εσένα οφείλουμε την ευεργεσία, γι’ αυτό και Σε παρακαλούμε να ικετεύσεις και για την μελλοντική μας ασφάλεια. Αν δε παραστεί ανάγκη και μεγαλύτερης πρεσβείας, συγκέντρωσε την ιερή χορεία των αδελφών Σου μαρτύρων και μάλιστα στους αγίους Δέκα μάρτυρες, και όλοι μαζί προσευχηθείτε, διότι οι δεήσεις και οι ικεσίες πολλών δικαίων μαζί γλύτωσαν λαούς και δήμους από πολλά δεινά, υπενθύμισε το στον Παύλο το διδάσκαλο της Κρήτης και μαζί στον Τίτο τον μαθητή του και πάτρωνα μας, για να μεριμνήσουν για τις Εκκλησίες τις οποίες συνέστησαν, για τις οποίες φόρεσαν τις αλυσίδες, για τις οποίες τους κινδύνους και τον θάνατο υπέμειναν, για να μη σηκώσει κεφάλι εναντίον μας η σύγχρονη ειδωλολατρία και ασέβεια, για να μη βλαστήσουν σαν αγκάθια οι αιρέσεις στον αμπελώνα του Κυρίου μας, για να μη θεριέψουν τα ζιζάνια και καταπνίξουν το σιτάρι, ούτε καν μία πέτρα να μη στερηθεί την αφθονία της αληθινής πνευματικής δροσιάς και αποδειχθεί ότι δεν έχει ρίζα η καρποφόρος δύναμη του λόγου, αλλά με την ακαταίσχυντη δύναμη των δικών Σου πρεσβειών και των άλλων Αγίων, θαυμαστέ μάρτυρα, ας παραμείνει μέχρι της συντέλειας του κόσμου άτρωτο το πολίτευμα των Χριστιανών, ως εύκαρπη γη της πίστεως στο Χριστό η οποία καρποφορεί την αιώνια ζωή που πηγάζει από τον Ιησού Χριστό τον Κύριο μας. Στον οποίο μαζί με τον ουράνιο Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα ανήκει δόξα και ευχαριστία και τιμή και τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.